Osmanlıda Rasathaneler

Gökyüzü olayları ve gökcisimlerinin insan merakını ne zaman çektiğini tarih kitaplarından öğrenmemiz pek mümkün değildir. Muhtemelen insan zekasının gelişimi ve çevresini bilinçli olarak incelemesi gökyüzüne ilgiyi artırmıştır. Şüphesiz başlangıçta insanların açıklayamayacağı olağandışı olaylar, insanları korku ve huzursuzluğa sevketmesi ve dolayısıyla bu duygu gökyüzü olaylarının yüce tanrılara ve kutsal güçlere mal edilmesine neden olmuştur. Hemen hemen tüm kültürler gökyüzü olayları ve gökcisimleri ile ilgilenmişlerdir. İslam ve Hristiyan kültürüne etki eden en önemli kültür, Akdeniz çevresinde yaşamış eski uygarlıklar olup, bunların en önemlileri, Nil nehri boyunca, Mısır ve Dicle-Fırat nehirleri arasında yer alan Mezopotamya yöresi uygarlığıdır.

Ortaçağda İslam dininin dünya sahnesine girişini takiben, İslamiyet kısa bir süre sonra geniş bir alana yayıldı. Bu arada İslam kültürü, temasa geçtiği diğer eski uygarlık kalıntılarından yararlanmaya büyük önem verdiler. O döneme kadar astronomi alanında erişilen bilgi İslam dünyasını, dini gereksinimleri nedeniyle çok yakından ilgilendiriyordu. Esasen mevcut bilginin kabul edilmesinde de büyük gereksinme vardı. Bu zorluluk İslam devlet adamlarının astronomiye ilgisini artırdı ve sonuçta yüzyıllarca İslam aleminin astronomi ve diğer bilimsel konularda önderlik etmesini sağladı.

Bugünkü uygarlığın kökenini oluşturan Klasik ve Ortaçağ uygarlığında ilk astronomi rasathanesi, İslam dünyasında ortaya çıkışı tesadüfi değildir. Bilindiği gibi İslam dininin iman, ibadet ve ahkam esaslarını düzenleyen KURAN-I KERİM ve Hadiste ibadet zamanları ve dini günler, güneş ve ay’ın gökyüzündeki hareket durumuna bağlanmıştır.Diğer taraftan astrolojinin İslam ülkelerinde önem kazanması olarak da gökcisimlerinin duyarlı aletlerle gözlenmesini zorunlu kılmıştır. Duyarlı, dolayısıyla, devasa gözlem aletlerinin yapımı ile bu aletler taşınamaz duruma gelmiş ve dolayısıyla gözlemlerin belli yerlerde yapılması zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Böylece bu hal rasathanenin ortaya çıkmasına neden oldu. O yıllarda rasathanelerin en önemli görevi güneş ve ay’ın gökyüzündeki konumlarını tayin ederek tablolar hazırlamaktı. Bunda amaç namaz vakitlerini tayin etmek ve takvim düzenlemekti. BUndan başka bazen astrolojik amaçlarla da gezegen gözlemleri ve bazen de sabit yıldız gözlemleri yapılıyordu.

 

1 Comment

Bir Cevap Yazın